Liedanalyse: Isis

Frédérique Spigt, Isis, Droom (2000)
(Frédérique Spigt/Jan van der Meij)

– liedanalyse door Siebe Palmen

Bij het analyseren van liedjes heb ik meestal dezelfde werkwijze: ik luister het een lied een aantal keer, lees de tekst een keer door en ga daarna zin voor zin ontleden. Alsof het lied heel langzaam speelt en je tijd hebt om er rustig over na te denken. En weet ik niet wat iets betekent, of waar het vandaan komt, dan zoek ik het op. Bij dit lied is dat anders. Ik had het een paar keer geluisterd en de tekst al een aantal keer doorgelezen, toen ik besefte dat ik dit niet ging begrijpen zonder enige voorkennis. De hele essentie van het lied wordt namelijk uitgelegd in symboliek en metaforen. Diezelfde voorkennis wil ik jullie ook meegeven, voordat we aan de daadwerkelijk analyse beginnen. De volgende symbolieken komen in het lied voor:

Allereerst de titel: In de Egyptische mythologie is Isis de godin van vruchtbaarheid, maar ook de meesteres van magie.

Een vlinder staat symbool voor liefde, geluk en vrijheid, maar ook voor dromen en de dood. Het Griekse woord voor vlinder is psyche, dat ook ziel betekent. In de iconofragie symboliseert een vlinder die uit een pop kruipt bovendien de ziel die het lichaam verlaat.

De maan wordt gezien als moedergodin, of is in ieder geval een vrouwelijk hemellichaam, dat symbool staat voor sterven en herrijzen.

Morpheus is één van de goden van dromen in de Griekse mythologie. Hij geeft vooral dromen over helden en koningen, terwijl zijn drie broers vooral angstige, realistische of fantastische dromen verzorgen. Het kan misschien enigszins verwarrend zijn, of inconsequent overkomen dat Spigt zowel een Egyptische godin als een Griekse god aanhaalt. Zelf vind ik het weinig storend, omdat het symboliek betreft, en er meerder symbolen uit verschillende culturen voorbij komen.

In het tweede couplet lijkt er een ijscoman vanuit het niets te komen. In droomanalyses wordt gezegd dat als je droomt dat je iets lekkers bij een ijscoman haalt, je eigenlijk droomt over geluk en succes.

Nu we dit weten, kunnen we aan de tekst beginnen.

Vlinder in de bliksem van de stroboscoop
In een vlucht naar de maan

Vlinder. Zo noemt Spigt iemand, of ze beschrijft een letterlijke situatie. Laten we van dat eerste uitgaan. Dan heeft ze het dus over een ziel, die vrij is, droomt (lichaam verlaat) of naar liefde en geluk zoekt. De bliksem van de stroboscoop maakt in ieder geval dat het erg moeizaam gaat. Als je wel eens in een club bent geweest, weet je dat een stroboscoop erg onrustig is en maakt dat alles nogal schokkerig lijkt te bewegen. De stroboscoop zou je ook letterlijk kunnen nemen: deze ziel staat in een club (er zijn maar weinig andere logische plekken waar zo’n apparaat op zijn plaats is). In een vlucht naar de maan. Een stervende ziel die haar lichaam ontstijgt?

Je ogen donkerder dan appelstroop
Om de tijd mee te verslaan

Je ogen. De tekst heeft een richting gekregen en doet nu vermoeden dat we goed zijn begonnen. De ogen zijn blijkbaar erg donker. Dat kan twee redenen hebben. Of ze heeft van nature erg donkerbruine ogen, of haar pupillen zijn ontzettend verwijd. Om de tijd mee te verslaan, dus van nature is het niet. Krijg je al een idee waar dit heen gaat?

Overigens móét ik even benoemen hoe ontzettend mooi ik de woorden stroboscoop en appelstroop in dit lied vind. Ze rijmen goed en zijn daarom ook zeer bewust gekozen. Maar  het verschil tussen mooie rijm en Sinterklaasrijm zit hem in de manier waarop je de zin vormt. En dat doet Spigt hier waarachtig.

Isis, dansend tot in de morgen
Morpheus maakt zich zorgen
Je wankelt op ’t randje van de goot
Isis, waarom slaap je nooit
Isis, waarom slaap je nooit

Isis, de meesteres van magie, danst de hele nacht. Geen wonder dat de god van de dromen zich zorgen maakt. Hij krijgt immers geen kans om haar een droom te geven. Zij is rusteloos. Ik noem overigens bewust de meesteres van magie en niet de godin van vruchtbaarheid, omdat het inmiddels duidelijk moge zijn dat het om drugsgebruik gaat. Isis is mijns inziens wel metafoor. Spigt zingt niet letterlijk over de godin, maar beschrijft een meisje op deze manier.

De ijsman doet weer goede zaken
IJsco maken, vliegensvlug

Daar is hij: de eerder genoemde ijscoman. Ik noemde al de droomanalyses en dat is misschien wat verwarrend, omdat net is geconstateerd dat deze persoon nooit slaapt. Echter zijn hallucinaties ook een soort droom. Dus in haar trip is zij gelukkig, ze vlucht hiermee van welk verdriet haar ook mag teisteren.

Hij tovert alle kleuren, alle smaken
En een aapje op je rug

Het feit dat deze ijscoman ook nog eens ‘tovert’ maakt de theorie van droomanalyses een beetje wankel. De zin erna is een letterlijke vertaling van een Engels gezegde: monkey on your back, wat zoiets betekent als een drugsverslaving. In de loop der tijd is de betekenis wel wat algemener geworden: de lasten die je draagt. Als de ijscoman dit aapje op haar rug tovert, dan is hij meer dan alleen een symbool in een droom. Dan is hij haar drugsdealer. Zodoende doet hij ook goede zaken.

Isis, dansend tot in de morgen
Morpheus maakt zich zorgen
Je wankelt op ’t randje van de goot
Isis, waarom slaap je nooit
Isis, waarom slaap je nooit

Deze tekst heeft mij oprecht verwonderd. Ik had in eerste instantie niet het idee zoveel symboliek erin terug te vinden en zeker niet zo’n zwaar onderwerp. Petje af voor Frédérique Spigt en overigens ook voor Jan van der Meij. De muziek, en voor de melodielijn van de elektrische gitaar, heeft iets engs, iets ruigs, en is tegelijkertijd erg rustiek. Een mooi contrast met de rusteloze Isis.