Liedanalyse: Boven Op De Berg

Bram Vermeulen, Boven op de berg, De Beuk Erin (1999)

– liedanalyse door Siebe Palmen

In mijn vorige column behandelde ik een recent lied van Frank Boeijen. Om de variatie er een beetje in te houden, vind ik het dan nu weer tijd voor een wat ouder werk. En als het gaat om de traditie van de kleinkunst kan Bram Vermeulen natuurlijk niet in de lijst ontbreken. Vermeulen heeft een prachtig oeuvre met de meest tijdloze werken nagelaten en ik zou het zonde vinden als hij in de vergetelheid raakt. Gelukkig zijn er nog genoeg (verzamel-)cd’s van hem te verkrijgen, dus laat je er vooral niet van weerhouden om zijn oeuvre nog eens aan te schaffen, als het niet al in je kast staat.

Een sitar, bas en percussie. Een erg krachtig begin van een lied. Voor de mensen die de sitar niet kennen: dat is een instrument uit India met een hele karakteristieke klank. In de westerse popmuziek werd het voor het eerst gebruikt door The Beatles, in het lied Norwegian Woord (The Bird Has Flown), te vinden op de plaat Rubber Soul (1965). Op deze plaat wordt het instrument echter wel heel anders ingezet, meer als ondersteuning van de begeleidende melodie.

In dit lied van Bram Vermeulen wordt het instrument meer ingezet als sfeermaker: we wanen ons direct in het verre Oosten.

’t Was boven op de berg dat ik begreep
En besloot het nooit meer te vergeten

Laten we ervan uitgaan dat de berg vrij hoog en ver weg is. Er is namelijk nog geen reden om te denken dat het maar een klein bergje in Nederland is. En dan heeft Vermeulen dus een lange weg af moeten leggen om daar te komen. Daar zijn veel bloed, zweet en tranen aan vooraf gegaan. De percussieve begeleiding ondersteunt het vermoeden dat hier veel doorzettingsvermogen mee gepaard gaat. Bovendien neigt dit in combinatie met de lange noten van de sitar naar meditatieve sferen, bijna religieus.

’t Was boven op de berg dat begreep
Wat ik al lang had moeten weten

En na die lange reis had hij een openbaring, die ontzettend voor de hand ligt, maar wel enorm belangrijk voor hem is.

Diep onder mij het zachte groene dal
Wit boven mij de wolken in het dauw
’t Was boven op de berg dat ik begreep
Wat ik nooit meer vergeten wou

De hemel boven, de wereld onder hem. Een openbaring te midden van al die schoonheid. Mooi hoor. Maar wat is die openbaring dan? Vermeulen weet het fijn uit te stellen, en als luisteraar wordt je des te meer nieuwsgierig.

Geen stem, geen vuur vanuit een struik
Gewoon vage bergen in de mist

Het is mooi hoe Vermeulen hier de religieuze sfeer van het lied compleet ontkent. Met een “stem” doelt hij natuurlijk op een God, en het vuur vanuit een struik is een verwijzing naar het bijbelse verhaal waarin Mozes tijdens het weiden van zijn schapen wordt toegesproken door een engel van de Heer. De engel verschijnt in een vuur dat vanuit een doornstruik opvlamt en vertelt Mozes dat hij de Israëlieten uit Egypte moet gaan wegleiden. Een religieuze openbaring dus. Maar bij Vermeulen was dit niet het geval. Hij had, toen hij de top bereikte, zelf een moment van bezinning. Heel nuchter.

’t Was boven op de berg dat ik begreep
Dat ik dit al langer wist

Hoe vaak gebeurt het niet, dat iemand je iets vertelt of dat je iets bedenkt, en vervolgens beseft: “Ja natuurlijk, zó zit dat! Dat ik daar niet eerder aan dacht!” In je werk, de liefde, het leven. Je wist het wel, maar daar stond je gewoon nog nooit eerder zo bij stil. In dit lied is dat verworden tot een essentieel moment.

Altijd
Altijd

De kennis is er altijd geweest, ware het niet aan de oppervlakte. Op dit punt lijkt de ingeving belangrijker te zijn dan wat zijn ingeving nu eigenlijk was. Het gaat er vooral om dat er iets is veranderd in zijn levenshouding. Voor altijd.

Geen donderslag bij heldere hemel
Ook niet de bleke sikkel van de maan
’t Was boven op de berg dat ik begreep
Ik kan ook zonder angst bestaan

Ook hier een religieuze verwijzing: een maansikkel geeft het begin aan van de Ramadan, de maand van de onthouding en zelfreflectie bij moslims. Bovendien is de Ramadan de periode waarin de eerste openbaringen van de profeet Mohammed, waaruit de koran is ontstaan, wordt gevierd.

Voordat het als symbool werd gebruikt door de Islam, gold de maansikkel in het Midden-Oosten als overwinningssymbool. Ook dat rijmt prima met dit lied. Maar ook daarvan zegt Vermeulen dat dat dus geen enkele rol speelde. Het was het moment en de plek, waardoor hij besefte: mijn angsten zijn eigenlijk onnodig.

Het tussenspel dat hierna vervolgens gespeeld wordt is wederom vrij meditatief, en het feit dat de melodie geneuried wordt, versterkt dit enorm. Alsof hij in retraite is gegaan in een Boeddhistisch klooster en daar de opdracht kreeg om de tocht te maken. Vermeulen heeft nog net geen Mongolisch koor van keelzangers gevraagd om de melodie te neuriën.

Was het de wind die mij vertelde
Je bent nooit alleen op deze aarde
’t Was boven op de berg dat ik begreep
Wat ik al lang bewaarde

Wat het ook was dat hem liet beseffen wat hij al wist, het was iets aards.

Was het de warmte van de zon
De geur van steen, door mij herkend
’t Was boven op de berg dat ik begreep
Je bent nooit alleen als je samen met jezelf bent
’t Was boven op de berg dat ik begreep
Je bent nooit alleen als je samen met jezelf bent
Altijd
Altijd

En zoals je dat in een goed lied zoals dit kunt verwachten, eindigt het met de clou: je bent enkel eenzaam als je niet in harmonie bent met jezelf. En het is heel goed te begrijpen waarom hij dit al wel wist, maar het besef pas ontstond boven op de berg. Dit soort dingen zijn zoveel makkelijker gezegd dan gedaan, maar je begrijpt het pas als je de rust en het moment kan vinden waarbij dat ook daadwerkelijk indaalt. Ik vind het prachtig hoe dit lied in zijn totaliteit klopt: de tekst, de muziek, het ritme, de vechtlust, de religie, de enorme galm op de stem van Bram Vermeulen die de ruimtelijkheid van de bergen verbeeldt… Alles komt samen, alles is in harmonie. Ik hoop dat ik dat moment ook ooit zal bereiken.

0 comments on “Liedanalyse: Boven Op De BergAdd yours →

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *