Liedanalyse: Spijt

Lenny Kuhr, Spijt, Liefdeslied (2011)
(Lenny Kuhr/Cor Mutsers/Rob Frank)

– liedanalyse door Siebe Palmen
Ik ben niet erg bekend met het repertoire van Lenny Kuhr. Het ligt net iets buiten mijn straatje, en het hoogtepunt van haar carrière was net voor mijn tijd. Natuurlijk ken ik de klassiekers als De Troubadour en Visite, maar dat zijn niet de liedjes die op mij veel indruk maken. Ze is daarentegen wel degelijk een interessante artiest, met prachtig repertoire, zo blijkt, en met die reden staat ook zij binnenkort in het Concertgebouw. Waar vorige maand Gerard van Maasakkers een memorabel concert gaf! Ter ere van dit concert, waar zij bijzondere plannen voor heeft, zo begreep ik, heb ik hieronder een analyse geschreven van het lied Spijt, dat zij heeft gemaakt voor het programma Ali B op volle toeren. In de analyse wil ik de aanvankelijke aanleiding zoveel mogelijk loslaten, omdat het lied op cd en tijdens concerten niet meer dezelfde context heeft. Op dat moment is het ook een lied op zichzelf.“

Overal waar ik ga
Denk ik aan jou

Oke, prima. Dat kan. Eigenlijk kun je met zo’n openingszin als luisteraar helemaal niets. Het kan een liefdeslied zijn, wellicht is er iemand overleden, het kan zelfs over haar huisdier gaan. Wat deze zin wel zegt: er is afstand tussen de twee personages. Je hoeft namelijk niet altijd en overal aan iemand te denken, als deze persoon gewoon bij je is. Er is dus een zekere mate van onbereikbaarheid.

Vind ’t zo erg dat je vast zit
Telkens kijk ik uit raam
Of ik je komen zie
Maar jij komt niet

Ik weet dat je vast zit
Weer voor de bijl gegaan
Ver bij je zelf vandaan
Zoveel verdriet

Hier wordt die onbereikbaarheid verder zichtbaar. Al moet ik bekennen dat ik in eerste instantie geneigd was om in “vastzitten” een poëtische lading te zoeken. Dat is hier helemaal niet nodig. Kuhr bedoelt het hier heel letterlijk. Er zit iemand in het gevang. En zij hoopt dat diegene elk moment weer thuis komt.

Ik had het al eerder over de kleine belangrijke woordjes in een lied. Zoals hier: weer. Het gaat om herhalend gedrag, een gewoonte wellicht. Dus dat verdriet, de teleurstelling waar ze over zingt zit, heel erg hoog.

Ik weet dat je vast zit
Keizer lijkt een ezel, man
Waar leer jij wel wat van
Ik snap het niet

Als we toch heel even terugpakken op de aanleiding van dit lied, de situatie van rapper Keizer, dan is dit natuurlijk een briljante vondst! Keizer lijkt een ezel. Voor Keizer zal dit één van den meest confronterende zinnen zijn geweest. Maar wat het nog beter maakt, is dat als we de rapper even buiten beschouwing laten, en we het weer hebben over een willekeurig persoon, het nog steeds een logisch geheel is. Hij vindt zichzelf heel wat, of er wordt naar hem opgekeken door anderen, maar het is wel zo ongelofelijk dom hoe hij met zijn leven omgaat!

Overal waar ik ga
Denk ik aan jou
M’n kind

Dit is de zogenaamde “hook” van het liedje. En zin/frase/melodie/thema waar het gehele lied om draait, en dat meerdere malen wordt herhaald. Een soort vingerafdruk van het lied. Als een DJ aan de gang zou gaan met een remix, dan is dit een fragment wat hij veelal zal gebruiken. En in dit geval is het een goed gekozen hook. Want tot nu toe is de tekst erg confronterend, met de beschrijving van de situatie. Maar ze zingt “m’n kind”, dus ze zal het wel als moeder zingen. En dan is het belangrijk dat die moederliefde ook duidelijk wordt gemaakt. Naar het publiek, maar vooral naar de zoon/dochter toe. Door deze hook te gebruiken, neemt de liefde de overhand t.o.v. de verwijten, en dat is waar dit lied volgens mij om gaat.

Spijt, spijt, spijt
Ja, dat zag ik in je ogen
Die ik zo lief heb
En die mij nooit bedrogen

Utopisch gezien kan een kind natuurlijk niet liegen tegen zijn moeder. Natuurlijk wel, over kleine dingen. Maar als het om belangrijke beslissingen, meningen, gebeurtenissen etc. gaat, dan ziet de moeder overal doorheen.

Spijt, spijt, spijt
Jongen, moest je zo diep dalen?
Om te beseffen: Nee, niet weer
Oh lieve god, niet nog een keer

Vind ’t zo erg dat je vast zit
Door verkeerde vrienden
Man, wat heb je daar nou aan
Stel je die vraag

Wat ik zo mooi vind, is dat Kuhr wel laat merken dat ze het erg vindt, maar dat ze het niet om haar laat draaien. Ze stelt hem constant gewetensvragen. Besef je wel wat je jezelf aandoet? (En goddank vraagt ze niet: “Besef je wel wat je mij aandoet?”)

Omdat je nog vast zit
In jezelf vastzit
Man, snap je er niets meer van
Kijk je omlaag

Toch nog een diepere poëtische laag in het vastzitten. Fijn, want dat geeft het meer lading. Zo wordt het letterlijke vastzitten in de gevangenis een metafoor voor het vastzitten in slechte gewoontes, vastzitten in je hoofd, vastzitten in een vicieuze cirkel.

Zolang je nog vast zit
Vast in jezelf man
Komt er geen ander plan
Blijft alles vaag

Overal waar ik ga
Denk ik aan jou

Dus zorg dat je los komt
Bevrijd je nou zelf man
Daar word je beter van
Doe dat vandaag

Eigenlijk heeft ze dit al gezegd, maar nog niet zo letterlijk. De eerder gezongen tekst was natuurlijk meer dan een beschrijving of een opsomming van de situatie. Het was een confrontatie, en daarmee wilde ze al zeggen dat hij het anders moet gaan doen. In de daadwerkelijke situatie is het altijd goed om nog een keer je letterlijke bedoelingen te noemen, maar ik moet bekennen dat ik als liedschrijver daar geen liefhebber van ben. Maar dat is een mening, en een manier van werken. En eigenlijk is mijn taak hier alleen maar om te vertellen wat een bepaald lied goed maakt.

Overal waar ik ga
Leef ik met jou
M’n kind

Dit bijvoorbeeld. Door je hook subtiel te veranderen, hou je je luisteraar alert en actief.

Spijt, spijt, spijt
Ja, dat zijn de mooiste woorden
Die ik na al die tijd
Van jouw lippen hoorde

Spijt, spijt, spijt
Nu kun je door de schade en schande
Eindelijk zeggen: Ik heb geleerd
Keizer heeft het lot gekeerd
Ik ben zo blij dat terug bent

Tijd is maar een lastige variabele in een lied. Als je de tijd niet letterlijk wil benoemen, is het maar moeilijk om van tijd te veranderen. En eigenlijk, zoals Kuhr dat hier doet, stelt het niet zoveel voor. Ze zingt constant vanuit het hier en nu (Vind ’t zo erg dat je vastzit) en nu opeens, binnen 3 minuten, is de situatie van het hier en nu veranderd (Ik ben zo blij dat je terug bent). En dat kan, dat mag, en dat pik je als luisteraar.

Overal waar ik ga
Denk ik aan jou

Ik ben zo blij dat je terug
Overal waar ik ga
Leef ik met jou
Ik ben zo blij dat je terug bent

Overal waar ik ga
Bid ik voor jou
M’n kind

Als einde vermengt ze nog eens de hook met het couplet, en maakt daarmee het geheel af. Mooi lied, ik hoop van harte dat ze dit ook zal zingen in het Concertgebouw, vrijdag 9 november aanstaande!